Styl życia nastolatka, właściwe nawyki żywieniowe, dieta

Jesteś tym, co jesz

Zacznijmy od samego początku. Badania potwierdzają istnienie czegoś takiego jak programowanie metaboliczne. Dostajemy możliwość „posterowania”, zaprogramowania młodego człowieka tak, aby w przyszłości miał lub nie tendencje do tycia.

Programowanie metaboliczne to taki koncept, który zakłada że w pierwszym okresie życia, czyli przed poczęciem, w czasie ciąży i w czasie pierwszych trzech lat życia tworzą się takie procesy w organizmie, które są już nieodwracalne. Organizm uczy się, z jakimi warunkami żywieniowymi będzie miał do czynienia. W programowaniu metabolicznym kluczową rolę odgrywa zdrowe żywienie mamy, ale i późniejsza dieta malucha.

Życie płodowe

Warto zauważyć, że już w drugim trymestrze ciąży dziecko zaczyna połykać wody płodowe, do których mogą przenikać smaki produktów, które mama spożywa. Dzięki tym pierwszym doznaniom smakowym dziecko doświadcza smaków jeszcze przed narodzinami. Właśnie dlatego przyszła mama w codziennym jadłospisie powinna uwzględniać warzywa, owoce i jak najmniej przetworzonych produktów oraz unikać słonych i słodkich przekąsek. Mama uczy swoje dziecko smaków, które ono w przyszłości będzie preferowało.

‘Czym skorupka za młodu nasiąknie’

Nie od dziś wiadomo, że „czego Jaś się nie nauczy, tego Jan nie będzie umiał” i tak też jest z nawykami żywieniowymi, mogą być one zdrowe lub mniej zdrowe i iść w stronę żywności wysoko przetworzonej, co nie sprzyja szczupłej sylwetce. To od najmłodszych lat kształtują się preferencje żywieniowe przyszłych dorosłych.

W kształtowaniu nawyków żywieniowych w pierwszych latach życia najważniejszą rolę odgrywają rodzice, którzy decydują nie tylko o tym, co dziecko będzie jadło, w jakich ilościach, ale również o jakości podawanych posiłków.  

U najmłodszych dzieci warto rozszerzanie diety zaczynać od niesłodkich warzyw takich jak: brokuł czy cukinia. Produkty słodkie dziecko zaakceptuje dużo szybciej, chociażby dlatego, że mleko mamy jest słodkie.

Placówki oświatowo wychowawcze często nie oferują prawidłowych racji pokarmowych, a czasami są też naciski samych rodziców na określone produkty, posiłki takie, które dziecko akceptuje, ale niekoniecznie są one zdrowe.

Czasami dzieje się też tak, że jako małe dziecko nastolatek odżywia się prawidłowo (mama bardzo dba o zdrową dietę), a później przestaje akceptować pewne produkty np. zielone warzywa.

Warto wiedzieć, że dziecko uczy się świata poprzez naśladowanie rodziców. Dziecko z dużym prawdopodobieństwem nie będzie jadło warzyw i owoców, jeśli jego rodzice będą jedli drożdżówki i pizzę. Przejmie wzorzec postępowania rodziców. Dlatego tak ważne są wzorce wyniesione z domu rodzinnego, świadomość żywieniowa rodziców i sposób spędzania wolnego czasu z dziećmi (rodzinna aktywność fizyczna).

Nawyki żywieniowe

Kilka wskazówek jak tworzą się nawyki żywieniowe w późniejszych etapie rozwoju dziecka i nastolatka:

  • W rodzinach spożywających wspólne posiłki dzieci częściej mają prawidłową masę ciała niż w rodzinach gdzie każdy z domowników spożywa posiłki oddzielnie.
  • Badania pokazują, że polskie dzieci jedzą za mało: owoców, warzyw i produktów mlecznych. Produkty te są odżywcze i niskokaloryczne, co sprzyja utrzymaniu prawidłowej masy ciała.
  • Dzieci, już po skończeniu pierwszego roku życia, piją nadmierne ilości słodzonych soków owocowych i są przyzwyczajane do ciągłego dostarczania cukru. W ten sposób nawyk dostarczania słodkich płynów (cukru) zostaje utrwalony.
  • Dzieci 13-18 letnie, których rodzice regularnie spożywają napoje słodzone też to robią i to trzykrotnie częściej niż ich rówieśnicy, których rodzice takich napojów nie piją.

Dzieci uczą się przez obserwację, naśladowanie i działanie, ich mózg zapisuje to, czego doświadczają jako pewnego rodzaju wzorzec postępowania, a następnie odtwarza w odpowiednim momencie. Nie kierujmy więc do swoich dzieci potoku słów – jedz warzywa bo są zdrowe, a pokażmy im to własnym zachowaniem. Same słowa nie przekonają nastolatka. 

Garść wskazówek dla rodziców

Swoje postępowanie należy dostosować do wieku i etapu rozwoju dziecka:

  • Warto zdobywać wiedzę na temat zasad zdrowego odżywiania i wprowadzać ją jak najwcześniej do codziennego życia rodziny (kupować zdrowe produkty, zachęcać do picia wody, herbat ziołowych, wybierać produkty nisko przetworzone).
  • Starać się zachować stałe pory posiłków rodziny i dziecka (rób 3-4 godzinne przerwy pomiędzy posiłkami).
  • Starać się, aby nowe produkty były ładnie podane. Estetyka podania posiłku ma duże znaczenie.
  • Jak dziecko jest małe, warto aprobować bałagan, który dziecko robi podczas jedzenia.
  • Jak dziecko jest większe, to można planować i przygotowywać posiłki razem ze swoim nastolatkiem.
  • Dobrze jest zadbać o wspólne, rodzinne spożywanie posiłków w miłej atmosferze.
  • Nie podawać dzieciom przekąsek pomiędzy posiłkami, również nie kupować produktów mało zalecanych (chipsów, czekoladek,…). Jeśli ich nie będzie to dziecko, po prostu ich nie zje.
  • Unikanie słodkich napojów i słodyczy nie powinno dotyczyć tylko dzieci, ale wszystkich domowników. Dobrze jest nie nagradzać dziecka słodyczami, bo łatwo się do tego przyzwyczaja.
  • Rozmawiaj z dzieckiem o zasadach zdrowego odżywiania.
  • Dopilnuj, aby dziecko piło 1,5 – 2 litra wody dziennie w zależności od wieku i masy ciała.
  • Zadbaj o regularną aktywność fizyczną dziecka, zachęcaj i samemu uczestnicz np. w spacerach z dzieckiem.

Wpływ otoczenia na nastolatka

W okresie nastu lat u dziecka szczególnego znaczenia nabierają opinie grupy rówieśniczej. Zmiany zachodzące w organizmie nastolatka sprawiają, że koncentruje on szczególną uwagę na własnym wyglądzie, wzrasta też jego wrażliwość wobec reakcji innych na wygląd.

Proces oceniania siebie zachodzi wtedy zwłaszcza w odniesieniu do wartości cenionych przez rówieśników. Obserwuje się zjawisko konformizmu – podporządkowywaniu się wartościom, poglądom i normom postępowania obowiązującym w grupie rówieśniczej. Opinie kolegów i koleżanek stają się najważniejsze, podczas gdy zdanie dorosłych, w tym rodziców, tracą na znaczeniu. Rówieśnicy potrafią być bardzo krytycznie nastawieni do wyglądu nastolatka z większą masą ciała, może on dostać przydomek „grubasa” i być mniej akceptowany przez grupę. Może być również sytuacja, że grupa go nie odrzuci a sam nastolatek będzie widział duży problem w nadprogramowych kilogramach.

Okres dojrzewania młodego człowieka związany jest z kształtowaniem się tożsamości, obrazu siebie i własnego ciała. Młody człowiek definiuje swoją tożsamość, kierując się informacjami uzyskiwanymi z otoczenia, najczęściej od rówieśników. A że wygląd jest szczególnie ważny w tym okresie, mogą pojawić się strach i lęk przed oceną otoczenia.

Rodzicu bądź wsparciem

Młodzież z nadmierną masą ciała gorzej śpi, co przekłada się na zachowanie w  ciągu dnia: nadpobudliwość, agresję, rozdrażnienie, płaczliwość, brak koncentracji, stany depresyjne, jak również na chęć zajadania problemów. Nastolatek najczęściej w takich momentach  będzie sięgał po produkty wysoko-przetworzone, słodycze, a produkty te zawierają duże ilości tłuszczów typu trans, co powoduje dalszy wzrost masy ciała. Rolą rodziców jest pokazanie innej drogi i zachęcenie do spożywania zdrowych przekąsek, które nie tylko zaspokoją chęć na słodkie, ale przede wszystkim dodadzą energii, odżywią organizm i będą sprzyjały prawidłowej masie ciała.

Rodzic czy inny dorosły nie powinni krytykować rozwiązań wybranych przez młodego człowieka w kwestii dbania o wygląd zewnętrzny. Lepszym sposobem jest proponowanie przez dorosłych innych skutecznych działań oraz pobudzenie nastolatka czy młodego dorosłego do dyskusji o zdrowym żywieniu. Warto uważnie słuchać punktów widzenia dziewcząt i chłopców oraz dyskutować, co przełoży się na lepsze zrozumienie zasad zdrowego odżywiania.

Kilka słów o autorce:

Ewa Oleksiak-Marcinkiewicz jest dietetykiem klinicznym, psychodietetykiem.

Jeśli potrzebujesz skonsultować dietetycznie własny przypadek lub potrzebujesz porady dla swojego dziecka, można się z nią skontaktować mailowo: ewa.oleksiak@o2.pl

Literatura:

  1.  Domachowski W., Przewodnik po psychologii społecznej, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 1998
    2. Psychologia.net.pl Portal Psychologiczny, Słownik: Psychologia społeczna,
    3. Sabat M., Zięba A. [red.], Securo, Tragedia na stadionie Hillsborough 15 kwietnia 1989r. a obecne standardy organizacji i bezpieczeństwa imprez masowych, Czasopismo Sudenckie Koła Naukowego Bezpieczeństwa Wewnętrznego, 4/2017
    4. Le Bon G., Psychologia tłumu, Wydawnictwo Antyk, Kęty 2004
    5. Kornaś M., Psychologia społeczna, czyli jak wpływają na nas inni, Edukuj.pl,
    6. Wasik M., Obraz samego siebie kształtowany poprzez środki masowego przekazu oraz rodzinę jako czynniki predysponujące do występowania zaburzeń odżywiania, Rynek – Społeczeństwo – Kultura, Nr 2(28)/2018
    7. Wieteska A., Rola rówieśników w kształtowaniu wizerunku ciała adolescentów, Katowice 2014
    8. Brzeziński J., Domachowski W., Kowalik S., Poznaniak W., [w:] Sęk H. (red), Społeczna psychologia kliniczna, Wydawnictwo Naukowe PWN SA, Warszawa 2014
    9. Crisp R., Turner R., Psychologia społeczna, Wydawnictwo Naukowe PWN SA, Warszawa 2009.
    10. Aronson E., Człowiek – istota społeczna, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2005
    11. Dyskryminacja osób otyłych to już zjawisko społeczne,
    12. Branicki W., Augustyniak E., Komunikacja zapośredniczona przez technologię a rozwój relacji interpersonalnych w czasie kryzysu adolescencyjnego, Kultura i Edukacja 2011, nr 2 (81)
    13. J. Ross, S. Gowers, Zaburzenie obrazu ciała, Psychiatria po dyplomie Tom 8, Nr 4, 2011

1 thought on “Jesteś tym, co jesz”

  1. Pingback: 'Instrukcja obsługi' czasu do matury - 24EduPower

Zostaw komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *